Σάββατο 23/09/2017 Ενημερωτικός εκδοτικός συνεταιρισμός 23 C° Θεσσαλονίκη
  • Ο «αδύνατος» κυβερνητικός λαϊκισμός

    Άρθρο του αν. καθηγητή Συγκριτικής Πολιτικής Γερ. Μοσχονά

  • Κατηγορία: Απόψεις Δημοσίευση 16/05/2017 - 11:37
    Τελευταία ενημέρωση 17/05/2017 - 10:28
  • (Απόσπασμα δημοσίευσης από  tovima.gr/gnomes. Στη φωτογραφία, συνέλευση Αγανακτισμένων στην πλατεία Συντάγματος στις 30 Ιουνίου 2011)

    ...Πολλοί αναλυτές, ιδιαίτερα ξένοι, αναφέρονται στην «αποτυχία του ελληνικού λαϊκιστικού πειράματος». Ας πούμε τα πράγματα με το όνομά τους: ο ΣΥΡΙΖΑ, ταυτόχρονα με την έναρξη των διαπραγματεύσεων, εγκατέλειψε τις πιο ριζοσπαστικές όψεις του προγράμματος της Θεσσαλονίκης.

    Η προτεινόμενη οικονομική στροφή ήταν εξαιρετικά συνετή. Φυσικά, αυτή η στροφή υπονομεύθηκε καταλυτικά από την απουσία επαγγελματισμού του τότε οικονομικού επιτελείου και, βεβαίως, από την - αναμενόμενη - αποφασιστικότητα των δανειστών. Αυτό που απέτυχε οικονομικά ήταν η προώθηση μιας ήπιας σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής, όχι ένα λαϊκιστικό οικονομικό πείραμα.

    Μετά την αποτυχία επίτευξης ενός οικονομικού συμβιβασμού, ο ΣΥΡΙΖΑ έμεινε χωρίς πολιτική.  Απροετοίμαστος για την ευρύτερη διακυβέρνηση της χώρας, χωρίς συνολικό σχέδιο και υπό την ασφυκτική, αν όχι εξοργιστική, πίεση των δανειστών, γρήγορα στράφηκε στη βίαιη ρητορική (που δεν είχε εγκαταλείψει ποτέ), στον τακτικισμό και στην κατάχρηση πολωτικών σχημάτων, τα οποία όμως δεν μπορούσαν να υποστηριχθούν από ένα διακριτό οικονομικό project. Οι επικοινωνιολόγοι του προφανώς δεν παρατήρησαν ότι η αντίστοιχη κατάχρηση, μετά το 1985, της αντιδεξιάς πόλωσης από τον Α. Παπανδρέου σκότωσε και την αποτελεσματικότητα των πολωτικών τακτικών και το αντιδεξιό σύνδρομο.

    Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση έχασε την ευκαιρία της παιδαγωγικής των μεταρρυθμίσεων. Μικρές αλλά συμβολικά σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως η δημιουργία μιας νέας σε ανεξαρτησία, ήθος, ποιότητα και δυναμισμό ΕΡΤ, και πιο σημαντικές, όπως η ριζική αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος (αν δεν το κάνει μια αριστερή δύναμη, ποιος θα το κάνει;) ή ένα πιο αποτελεσματικό και περιεκτικό «παράλληλο πρόγραμμα», δεν προωθήθηκαν καθόλου ή δεν προωθήθηκαν επαρκώς. Μεταρρυθμίσεις τέτοιου τύπου απαιτούν εθνικό σχέδιο, πολλή τεχνογνωσία και οικοδόμηση θεσμών μέσω ευρύτερων συναινέσεων.

    Καθιστούν, ωστόσο, τα προηγούμενα τον ΣΥΡΙΖΑ λαϊκιστικό; Είναι δυνατόν να αξιολογηθεί η δυναμική της φυσιογνωμίας ενός κόμματος (και μάλιστα κυβερνητικού) χωρίς να ληφθούν υπόψη οι πολιτικές του; «Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε», έγραφαν, σε ένα άλλο πλαίσιο, οι B. Rothstein και S. Steinmo, «ότι η σοσιαλδημοκρατία δεν είναι ένα λαϊκιστικό κίνημα. Τα [σκανδιναβικά] σοσιαλδημοκρατικά κόμματα οικοδόμησαν μεγάλα καθολικά συστήματα κοινωνικής πρόνοιας συχνά φορολογώντας βαριά τους δικούς τους ψηφοφόρους. Δεν επεχείρησαν να χρηματοδοτήσουν τα συστήματα πρόνοιας μέσω δημευτικής φορολογίας [...] επί του ατομικού ή επιχειρηματικού πλούτου». Δεν θα δεχτούμε, συνεπώς, τη διαδεδομένη άποψη ότι ο λαϊκισμός είναι κυρίως ή μόνον πολιτικός λόγος, ένα συμβολικό πλαίσιο «ρηματικών ιδεολογικών συναρθρώσεων». Ο λαϊκισμός έχει παράξει και στηρίξει πολιτικά καθεστώτα και μοντέλα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής (κυρίως στη Λ. Αμερική). Από αυτή τη σκοπιά, οι πολιτικές που ακολουθεί η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (μείωση δαπανών, αύξηση φόρων, ιδιωτικοποιήσεις κ.λπ.), όσο και αν δεν τις θεωρεί, και σωστά, ιδιοκτησία της, δεν είναι λαϊκιστικές. Πόσο λαϊκιστικό είναι ένα κόμμα που πλήττει τον «λαό του»; Οσο και το σουηδικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα!

    Στην πραγματικότητα, ο κυβερνητικός λαϊκισμός, όχι ο λαϊκισμός ως στρατηγική εξουσίας, είναι μη υλοποιήσιμος στο αυστηρό πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Συνθηκών. Κυβερνητικός λαϊκισμός σε οικονομικό επίπεδο και ΕΕ είναι δύο απολύτως ασύμβατες έννοιες. Το ευρωπαϊκό σύστημα περιορίζει σημαντικά την ευρετική ικανότητα του αναλυτικού σχήματος του λαϊκισμού, όταν αυτό εφαρμόζεται σε κυβερνητικά κόμματα εντός της Ενωσης.  

    Ο λαϊκισμός στην Ελλάδα

    Οι λαϊκιστικές τάσεις στην Ευρώπη και στον κόσμο ήρθαν για να μείνουν. Οι αριστεροί καλό θα είναι να εξοικειωθούν με την ιδέα ότι τα νέα προτάγματα της ευρωπαϊκής Αριστεράς θα προσλάβουν και λαϊκιστικές φόρμες και περιεχόμενα. Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, οι ανεξέλεγκτες αγορές, η ριζική εξασθένιση της εργατικής τάξης και η κατάρρευση των ενδιάμεσων αντιπροσωπευτικών δομών ενισχύουν μαθηματικά τέτοιες τάσεις. Ισως αυτό να μην είναι τόσο κακό.

    Στην Ελλάδα, ωστόσο, προσεγγίσεις που χαϊδεύουν μια στρατηγική «μη-προνομιούχων» θα αποδειχτούν, όπως και στο παρελθόν, καταστροφικές. Το εξαιρετικά μεγάλο αθροιστικό βάρος του ελληνικού μικροκαπιταλισμού, των ελεύθερων επαγγελμάτων και του μικροκαπιταλιστικού αγροτικού τομέα δεν επιτρέπει παιγνίδια. Παραδοσιακές αριστερές στρατηγικές που θα εστίαζαν στις μισθωτές τάξεις, στους ανέργους και στο υγιώς επιχειρείν θα μπορούσαν να αποδειχτούν πολύ πιο ριζοσπαστικές από τις λαϊκιστικές στρατηγικές. Και πιο συμβατές με το δημόσιο συμφέρον.

    Οι αυτοκτονικές τάσεις και, προπάντων, η αδυναμία ανανέωσης της ελληνικής Κεντροαριστεράς, όπως και η αναπαλαίωση της ΝΔ, δίνουν μία ακόμη ευκαιρία στον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτή η ευκαιρία μάλλον δεν αφορά τη νίκη στις επόμενες εκλογές. Αφορά όμως κάτι πιο βαθύ: τη σταθεροποίησή του ως μεγάλου κεντρικού (όχι κεντρώου) κόμματος στα αριστερά, ικανού να εκπροσωπήσει ταυτόχρονα το λαϊκό και το δημόσιο συμφέρον. Ο συνδυασμός του λαϊκού και του δημόσιου συμφέροντος, με δεδομένες τις ελληνικές ταξικές ιδιαιτερότητες, δεν «περνάει» μέσα από λαϊκιστικές μορφές πολιτικής εκπροσώπησης. A bon entendeur, salut!

     

     

  • Pressenger

    Pressenger ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ.
    Ενημερωτικός Εκδοτικός
    Συνεταιρισμός Θεσσαλονίκης

    Αγίας Σοφίας 94,
    τ.κ.: 54634
    τηλ.: 6974-557792
    inbox@pressenger.gr

    Σχετικά με το pressenger.gr

    Έτος ίδρυσης 2016
    Σχεδιασμός – ανάπτυξη:
    ομάδα pressenger.gr

    Μέλος του    

    Τα υπογεγραμμένα κείμενα
    απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους.

    Επιτρέπεται και παροτρύνεται
    η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή των κειμένων,
    αυτούσιων ή διασκευασμένων, με κάθε μέσο
    υπό τους όρους
    - αναφοράς στην πηγή προέλευσης (pressenger.gr)
    - διατήρησης του όρου ελεύθερης διάθεσης
    σε κάθε αντίγραφο ή παράγωγο έργο.