Σάββατο 21/10/2017 Ενημερωτικός εκδοτικός συνεταιρισμός 23 C° Θεσσαλονίκη
  • Η αναπάντεχη εξέγερση των χωρικών

    76 χρόνια από το ξέσπασμα του ένοπλου κινήματος της Δράμας εναντίον του βουλγαρικού στρατού κατοχής και το λουτρό αίματος που ακολούθησε

  • "Τα ονόματα, είναι ονόματα νεκρών. Και των δικών μου και όσων βάδισαν τα δύσβατα μονοπάτια. Σας υποσχέθηκα να μην ξεχάσω. Σας διέσωσα ακέραιους στη μνήμη".

    Luther Blisset, ''εκκλησιαστής''

    * Η ανέκδοτη φωτογραφία που δημοσιεύουμε εικονίζει τον μετέπειτα αντάρτη Κυριάκο Γεωργόπουλο με τον γιο του, έξω από το σπίτι τους, όπου διακρίνεται φυτεία καπνού, στο χωριό Κύργια Δράμας. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στα μέσα του καλοκαιριού του 1941, λίγο πριν ξεσπάσουν τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου. Ο Κυριάκος Γεωργόπουλος συμμετείχε στην ένοπλη εξέγερση και μετά για να γλιτώσει κρύφτηκε στο πατρικό του σπίτι. Έζησε εκεί μέχρι τον Μάρτιο του 1942 όταν κάποιος τον κατέδωσε στις βουλγαρικές αρχές κατοχής και τον οδήγησαν δεμένο στην πλατεία του χωριού. Εκτελέστηκε διά λιθοβολισμού, μετά από πολύωρα, δημόσια βασανιστήρια. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, τις πρώτες πέτρες έριξαν εναντίον του ορισμένοι έλληνες κάτοικοι του χωριού, υπό το βλέμμα των βουλγαρικών αρχών κατοχής.

    Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1941, λίγους μήνες μετά την ήττα από τους Γερμανούς και την παράδοση της Ανατολικής Μακεδονίας στους Βούλγαρους, οι χωρικοί του κάμπου της Δράμας και του Παγγαίου -βετεράνοι του αλβανικού μετώπου οι περισσότεροι- ξεσηκώθηκαν ένοπλα εναντίον του βουλγαρικού στρατού κατοχής και των συνεργατών του.

    Ήταν ένα αναπάντεχο, πρώτο ξέσπασμα που εξαπλώθηκε στα καπνοπαραγωγικά χωριά της Δράμας και του Παγγαίου, από την οροσειρά της Λεκάνης (Τσαλ-νταγ) στα ανατολικά μέχρι τα όρη Φαλακρό στα βόρεια και Παγγαίο δυτικά. Η εξέγερση κατεστάλη σχεδόν αμέσως μέσα σε ένα λουτρό αίματος και αντίποινα που άφησαν πίσω τους σχεδόν 2.000 νεκρούς.

    Για τα γεγονότα της Δράμας έχουν κυκλοφορήσει πολλές αφηγήσεις, γραπτές και προφορικές, οι περισσότερες έντονα ιδεολογικά φορτισμένες, ανάλογα με το στρατόπεδο του συγγραφέα και με βάση τις μετέπειτα εξελίξεις και τα σκληρά αντίποινα που οδήγησαν στον διαχωρισμό των ανταρτών σε κομμουνιστές και εθνικιστές.

    Κατά την άποψή μας, η πιο ψύχραιμη αποτύπωση έχει γίνει από τον ιστορικό Τάσο Χατζηαναστασίου στο βιβλίο του "Αντάρτες και Καπετάνιοι", ο οποίος σκιαγραφεί και τη βάση πάνω στην οποία εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα.

    Μια πρώτη αρχή

    Ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού του 1941 το γραφείο της περιοχής Μακεδονίας - Θράκης του ΚΚΕ είχε ξεκινήσει σειρά επαφών με αξιωματικούς του ελληνικού στρατού και άλλα πρόσωπα με σκοπό την έναρξη ένοπλου αντιστασιακού αγώνα. Στην Ανατολική Μακεδονία μεγαλύτερη δραστηριότητα επέδειξε η Περιφερειακή Επιτροπή του ΚΚΕ στη Δράμα, υπό την καθοδήγηση του γραμματέα της Παντελή Χαμαλίδη (Αλέκος). Κατά την κατάρρευση του μετώπου, η οργάνωση έδωσε εντολή στα μέλη της να επιστρέψουν στα σπίτια τους με τον οπλισμό τους και στις αρχές Ιουλίου με δική της ευθύνη συγκροτήθηκε ένοπλη ομάδα με έδρα το όρος Τσαλ-νταγ, που βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο ανάμεσα στις πόλεις Δράμας, Καβάλας και Ξάνθης. Δεν είναι εξακριβωμένο σε ποιο βαθμό η απόφαση για έναρξη μαζικής ένοπλης δράσης ανήκε στο Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ ή στην τοπική καθοδήγηση των κομμουνιστικών οργανώσεων της Δράμας.

    Το σίγουρο είναι ότι το καλοκαίρι του 1941, που τα στελέχη της ΠΕ Δράμας του ΚΚΕ επισκέπτονταν τα χωριά και οργάνωναν συσκέψεις προπαγανδίζοντας την ένοπλη δράση, στις γερμανοκρατούμενες περιοχές της Νιγρίτας και του Κιλκίς αλλά και στο Μεσόβουνο Εορδαίας παρατηρήθηκαν ανάλογες κινήσεις και συγκροτήθηκαν κι εκεί ανταρτικές ομάδες.

    Είχε προηγηθεί η έκκληση του Στάλιν προς τα βαλκανικά κομμουνιστικά κόμματα αμέσως μετά την επίθεση της Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση, να περάσουν σε μαζική δράση στα μετόπισθεν του εχθρού. Όπως ήταν αναμενόμενο, η έναρξη ανταρτικών επιθέσεων κατέστη πλέον για τους κομμουνιστές άμεση προτεραιότητα.

    Το σύνθημα: Blackout 

    Το βράδυ της 28ης και σε ορισμένες περιοχές το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου ομάδες των 25-30 ανταρτών επιτέθηκαν εναντίον των εκπροσώπων της βουλγαρικής εξουσίας σε περίπου 25 χωριά και κοινότητες αλλά και στην ίδια τη Δράμα. Το σύνθημα για την έναρξη των επιχειρήσεων ήταν η ανατίναξη του εργοστασίου ηλεκτροφωτισμού στην πόλη και αμέσως ακολούθησε σειρά επιθέσεων στα χωριά καθώς στη Δράμα δεν φαίνεται να συνέβησαν άλλα αξιόλογα γεγονότα εκτός από την ανατίναξη και τη ρίψη προκηρύξεων.

    Σε κάθε περίπτωση οι αντάρτες εξουδετέρωσαν τη βουλγαρική εξουσία, συχνά εκτελώντας εκπροσώπους της και τους έλληνες συνεργάτες των Βουλγάρων. Λεηλάτησαν τα κοινοτικά και αστυνομικά γραφεία και κατέβασαν τη βουλγαρική σημαία αντικαθιστώντας την αλλού με την ελληνική και αλλού με την κόκκινη του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Ιδιαίτερα στο Δοξάτο, τόπο εκδήλωσης της πρώτης επίθεσης, οι αντάρτες σκότωσαν εννέα Βούλγαρους μετά από ανταλλαγή πυρών και την πυρπόληση του σταθμού χωροφυλακής του χωριού. Στην ίδια επίθεση έπεσε και ο πρώτος νεκρός αντάρτης στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ο 17χρονος Θεοχάρης Τσερπίσταλης από τη Χωριστή (σ.σ. χωριό γνωστό μέχρι και σήμερα ως ''η κόκκινη Μόσχα''), ενώ τραυματίστηκε και ο βούλγαρος νομάρχης Δράμας που είχε ειδοποιηθεί και είχε σπεύσει επιτόπου για να ενημερωθεί για την κατάσταση.

    Κατάλυση της εξουσίας

    Έτσι, το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου, η βουλγαρική εξουσία είχε καταλυθεί σε ολόκληρη σχεδόν την περιοχή της Δράμας και των χωριών του Παγγαίου, αφού οι εκπρόσωποί της είτε είχαν φονευτεί είτε είχαν καταφύγει σε άλλα μέρη για να γλιτώσουν. Οι αντάρτες ωστόσο δεν παρέμειναν στα χωριά. Παίρνοντας μαζί τους εκατοντάδες νέους κυρίως αλλά και γυναικόπεδα που τους ακολούθησαν φοβούμενοι τα βουλγαρικά αντίποινα κατέφυγαν στο Τσαλ-νταγ και το Παγγαίο κι ενώ η κινητοποίηση των βουλγαρικών αρχών για την καταστολή της εξέγερσης είχε ήδη ξεκινήσει από την πόλη της Δράμας.

    Καταδίωξη και ομαδικές εκτελέσεις

    Το ίδιο κιόλας πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου οι βουλγαρικές και αστυνομικές δυνάμεις, καθώς και εξοπλισμένοι βούλγαροι πολίτες (κομιτατζήδες) ξεκίνησαν από τη Δράμα και τις άλλες πόλεις για να καταστείλουν την αναπάντεχη εξέγερση. Τα αντίποινα ξεκίνησαν από τη Δράμα και το Δοξάτο όπου συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν εκατοντάδες αθώοι πολίτες. Οι ομαδικές εκτελέσεις επαναλήφθηκαν και σε άλλα μέρη, όπως τη Χωριστή, την Κορμίστα (σ.σ. την επισκέφθηκε την Κυριακή για να παραστεί στην επέτειο ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος), τα Κύργια και αλλού, ενώ ελάχιστα ήταν τα χωριά που δεν θρήνησαν θύματα. Οι συλλήψεις, οι βασανισμοί, οι βιασμοί και οι πυρπολήσεις σπιτιών απλώθηκαν σε πολύ μεγαλύτερη περιοχή από αυτήν όπου εκδηλώθηκαν οι αντάρτικες επιθέσεις κι έφτασαν μέχρι την περιοχή του Κάτω Νευροκοπίου, αλλά και στην περιοχή των Σερρών, της Καβάλας και της Θράκης...

    Η καταδίωξη των ανταρτών στα βουνά υπήρξε απηνής. Κινητοποιώντας μεγάλες δυνάμεις οι Βούλγαροι επιτέθηκαν στους αντάρτες στο Παγγαίο και στο Τσαλ-νταγ και κατάφεραν να τους διαλύσουν μετά από σύντομες συμπλοκές. Μεγάλη υπήρξε και η επιτυχία τους στη σύλληψη και εκτέλεση στελεχών του ΚΚΕ. Ο γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής του ΚΚΕ στη Δράμα Παντελής Χαμαλίδης, αλλά και οι δύο γραμματείς του Μακεδονικού Γραφείου, ο Απόστολος Τζανής και ο Παρασκευάς Δράκος συνελήφθησαν σε ενέδρες και εκτελέστηκαν επιτόπου μαζί με τους συντρόφους τους. Δεκάδες άλλα στελέχη συνελήφθησαν, πέρασαν στρατοδικείο και εκτελέστηκαν το επόμενο διάστημα. Οι βουλγαρικές αρχές για έναν και πλέον χρόνο μετά την εκδήλωση των ανταρτικών επιθέσεων όχι μόνο δεν χαλάρωσαν τα μέτρα καταστολής αλλά αντίθετα, συνέχισαν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις για τον εντοπισμό και την εξόντωση των ενόπλων που κρύβονταν στα βουνά, ενώ στους κατοικημένους τόπους η βουλγαρική κατοχή έγινε ακόμη σκληρότερη. Μέσα σ' αυτό τον ασφυκτικό έλεγχο όπου ακόμη και η κίνηση από χωριό σε χωριό ήταν για τους Έλληνες αυστηρά περιορισμένη, οι καταδιωκόμενοι για το κίνημα της Δράμας, αλλά και εκατοντάδες νέοι που κατέφυγαν στα δάση και τα βουνά της περιοχής, εξαιτίας ακριβώς της καταπίεσης πουμ υφίσταντο, αποτέλεσαν την ''πρώτη ύλη'' της Εθνικής Αντίστασης στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη.   

     

     

     

     

     

     

  • Pressenger

    Pressenger ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ.
    Ενημερωτικός Εκδοτικός
    Συνεταιρισμός Θεσσαλονίκης

    Αγίας Σοφίας 94,
    τ.κ.: 54634
    τηλ.: 6974-557792
    inbox@pressenger.gr

    Σχετικά με το pressenger.gr

    Έτος ίδρυσης 2016
    Σχεδιασμός – ανάπτυξη:
    ομάδα pressenger.gr

    Μέλος του    

    Τα υπογεγραμμένα κείμενα
    απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους.

    Επιτρέπεται και παροτρύνεται
    η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή των κειμένων,
    αυτούσιων ή διασκευασμένων, με κάθε μέσο
    υπό τους όρους
    - αναφοράς στην πηγή προέλευσης (pressenger.gr)
    - διατήρησης του όρου ελεύθερης διάθεσης
    σε κάθε αντίγραφο ή παράγωγο έργο.